terug naar archief

Kiemkracht is het periodieke orgaan van de stichting Zaadgoed, voor biologische zaadwinning en zaadverbetering.

Op de website van Zaadgoed worden enkele artikelen geplaatst en een opsomming van de inhoud.
Meer weten of een exemplaar bestellen? Wordt dan donateur en u bent verzekerd van gratis toezending van Kiemkracht.

Zomer / Najaar 2003


Bolster

Hinrichs Riesen, Groninger Weekschil, Mechelse Tros, Roem van Zwijndrecht, Westlandse Putjes, Noordhollandse Bloedrode, Bloemendaalse Gele: dit zijn enkele tot de verbeelding sprekende namen van groentesoorten die men op de bestellijst van de Bolster aantreft. Precies 25 jaar geleden zijn het echtpaar Chris en Harry Douwes begonnen met het opzetten van het eerste en inmiddels bekendste zaadteeltbedrijf van biologische zaden in Nederland. In het Groninger land - het land van aardappels en suikerbieten - ligt in het lintdorpje Kielwindeweer de boerderij De Bolster. Op twee hectare telen de Douwes de biologische zaden van 180 groenterassen en óók nog zo'n 180 verschillende bloemen en kruiden.

'We telen wat we zelf leuk vinden' zegt Harry Douwes op de vraag hoe het zo gekomen is en waarom het assortiment zo is samengesteld zoals het is. 'Maar geen curiosa' . Hij laat vervolgens de yin-yan boon zien. Schitterende boontjes die met punt en al elk het zwart-witte yin-yan teken dragen. Hij heeft er een zakje van en weet niet waar vandaan.
We zijn hier in het land van oude rassen waarvan de namen vaak nog hun oorsprong verraden, die niet voor de handel geteeld worden, maar vooral rouleren onder hobbytuinders.Voor de handel zijn eigenschappen van een groenteproduct als houdbaarheid, uiterlijk en opbrengst belangrijk. Deze uniformiteit van groentegewassen wordt bereikt via hybridisering. Hybrides (F1) leveren in het volgende jaar geen bruikbaar zaad meer op. Maar bij De Bolster draait nu juist alles om zaadvaste rassen.

Pionieren

Beide Douwes zijn afgestudeerd aan de Landbouw Universiteit van Wageningen, in de tijd van de groene revolutie met het erbij horende overvloedig chemicaliën gebruik, met alle gevolgen als milieuvervuiling en aantasting van ecoystemen. De Douwes vonden dat het anders moest kunnen. Het waren de pionierstijden van de biologische landbouw.De kennis over landbouw zonder chemicaliën moest je op eigen initiatief uitvinden.
Er was een lege familieboerderij beschikbaar in het Groningse met weliswaar voor de zaadeelt niet echt geschikte veengrond maar hier begon het. Ze gingen op zoek naar rassen die zonder kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen konden groeien en zaadvast waren. Die waren in de genenbanken van zaadbedrijven te vinden of in de hortus maar ook in het buitenland of in de tuin van oma, zoals de Friese Woudboon.

Strenge selectie

De goede smaak is het waar het om draait bij De Bolster. Daarnaast moet een gewas het in de schrale grond goed doen en vroeg afrijpen in het natte Hollandse klimaat. Proefveldjes moeten uitwijzen hoe een gewas het doet onder deze omstandigheden. Mijn lievelingsboon, de gele boterboon, sneuvelt daarom omdat die te laat afrijpt. Smaakt een ras niet, dan wordt dat ras zonder pardon uit het assortiment verwijderd, zoals de tomaat Moneymaker. De rassen die voldoen moeten instand gehouden worden middels massa-selectie. De zaadvaste rassen hebben na verloop van tijd de neiging naar hun oorspronkelijke vorm terug te gaan. Peulen worden weer erwten en de slabonen, die oorspronkelijk droogbonen waren, willen weer draden en vliezen gaan maken. Rode bieten moeten goed in de gaten gehouden worden anders gaan ze weer kenmerken van de wilde oervorm vertonen. Die worden verwijdert, alleen de gewassen met de gewenste eigenschappen worden geoogst Van de allermooiste exemplaren wordt het zaad achtergehouden voor eigen teelt voor het volgende jaar. Op de oude hooizolder in de deel liggen nog de witte en rode uien te drogen, deels al geselecteerd. De selectie vindt plaats op het oog. Er staan dan ook maandjes klaar met de meest perfect ronde uien. Daarnaast de vlekkeloze chalotjes met de gewenste tweedelige knol.
Kruiden, zoals peterselie, tijm en bieslook kennen geen rassen maar moeten streng geselecteerd worden.
Kruisbestuivers worden ver uit elkaar geteeld of om het jaar om raszuiverheid te behouden.
De tweejarigen zijn weer een verhaal apart, zoals de kool die het tweede jaar weer uitgeplant wordt met een bovenop ingesneden kruis om de bloeistengel eruit te laten groeien. (te zien op internet, www.bolster.nl)
Belangrijk is het om de zaden te oogsten als het droog is. Zorgvuldig drogen en laten afrijpen in de droogkas weert (de kans op) schimmel. Ontsmetting met fungiciden is dan ook niet nodig zoals in de gangbare teelt. De zaden worden bewaard in een temperatuur-gecontroleerde ruimte.

Klassiek assortiment

Het assortiment is de laatste 20 jaar niet wezenlijk veranderd. 'Wij telen álle groenten
vanwege de vruchtwisseling en om in elk jaargetijde voor de tuinders een ruim aanbod van verse groenten uit de eigen tuin te hebben' zegt Harry Douwes.
'De bloemen zijn er in de loop van de tijd bijgekomen omdat het een trend werd om andere, meer bijzondere bloemen te hebben. 'Toen wij begonnen had niemand deze bloemen met namen zoals: Damastbloem, Juffertje in 't Groen, Hemelroosje, Luciferplantje, Siberische Muurbloem, allemaal oude bekende uit oma's tuin. De Brandende Liefde is een succesnummer. Behalve mooie bloemen zijn er ook die de groentetuin ondersteunen.
Vermeerderaars van bloemen zijn ook afnemers van De Bolster zoals boeren die groenteabonnementen hebben. Maar de hobbytuinder blijft de eigenlijke doelgroep omdat het anders niet meer bij te benen valt, volgens Harry Douwes. Daarom blijven de zakjes zaad die in de winkels liggen ook lekker onopvallend.

Nu, begin april, ligt het land nog zwart onder de wijdse Groninger wolkenluchten, alleen het Wildemanskruid bloeit met zijn paars-rose, exotisch aandoende klokjes, maar in de zomer als alles bloeit, moet het hier een weelderig paradijs zijn.

Bestellingen bij de Bolster kunt u doen via internet of de catalogus opvragen. De catalogus is niet alleen een opsomming maar staat vol met teeltadviezen per gewas en algemene tips over de biologische teelt.

De Bolster
Pieter Venemakade 61
9605 PL Kielwindeweer
Tel: 0598-491534
www.bolster.nl
bdzaden@bolster.nl

Brigitte Langner

terug naar inhoud


In de bonen

Niet iedereen weet meer wat dat betekent, in de bonen. Iemand is in de bonen als hij in de war is. Vroeger, toen vlees nog duur was, werden er veel bonen verbouwd. En de bonenplant groeit nogal warrig. Hij rankt alle kanten op. De stengels en zijstengels groeien door elkaar en de krullende ranken grijpen alles vast waar ze mogelijk houvast aan vinden. Als je in zo'n chaos de hele dag groene peulen moet plukken tussen de even groene stengels en bladeren, kan je aardig tureluurs worden.
Daar is wel wat op gevonden door Nederlandse Kapucijnermonnikken: de peulen van de Blauwschokkers, een kapucijnersoort, zijn blauw, dus die kan je makkelijk onderscheiden. Bij andere bonensoorten kun je de vrolijke rankingen wat overzichtelijker maken als je ze in een rij bonen langs gaas of draad omhoog leidt. Maar dan nog blijft het zoeken, om peultjes te plukken, erwten, sperziebonen, pronkbonen of snijbonen.

Voeding

Als de peulen rijp zijn, komt er meer kleur tevoorschijn. Er zijn witte, bruine, rode, zwarte en gevlekte bonen. Gele sojabonen en kikkererwten. Linzen in geel, groen, bruin en oranje. Vaak worden bonen samen met een graan gegeten. Limabonen met maïs, sojabonen met rijst, erwtensoep met brood. Dat zijn goede combinaties, omdat ze samen een volwaardig eiwit geven. De essentiële aminozuren van peulvruchten en granen vullen elkaar aan tot wat mensen nodig hebben.

Bodemvoeding

Bonen behoren tot de familie der vlinderbloemigen, waartoe ook bijv. de klavers, de gouden regen en de lathyrus behoren. Ze hebben een unieke eigenschap: ze kunnen luchtstikstof omzetten in de bodemvoedingsstof nitraat. Maar dat doen ze niet zelf: het gebeurt samen met bacteriën in knolletjes aan de wortel. Als je een bonenplant uit de grond trekt, zie je de knolletjes ter grootte van een luciferkop.
Vanwege het vermogen stikstof uit de lucht te binden zijn vlinderbloemigen een dankbaar en onmisbaar gewas in de vruchtwisseling op een biologisch bedrijf. Daardoor wordt de biologisch landbouw minder afhankelijk van dierlijke mest.

Jelle Schöttelndreier

terug naar inhoud